4 دیدگاه در باره کودتای 28 مرداد/ از توده ایها و سلطنت طلبان تا مذهبیون و ملی گراها

خبر آنلاین دوشنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۸ ساعت ۶:۴۵
مجید تفرشی در روزنامه اعتماد نوشت:با گذشت 66 سال پس از واقعه 28 مرداد 1332، سایه سنگین این رویداد تاریخی تاریخ ساز همچنان بر دوش ایران و ایرانیان سنگینی می کند.

چه 28 مرداد را کودتا بدانیم، چه قیام ملی و چه تغییر قانونی دولت، برای ایرانیان تعابیر و برداشت های متضادی درباره این رخداد وجود داشته و هر چه جلوتر می رویم، این اختلاف دیدگاه عمیق تر شده و تعابیر نسبت به طرف های مقابل تندتر می شود.
در دهه های اخیر، در تاریخ نگاری ایرانی با چهار گونه روایتگری در موضوع ملی شدن صنعت نفت و 28 مرداد مواجه بوده ایم که هر یک از آنها خود دارای چندین زیرشاخه فرعی نیز هست. تاریخ نگاری چپگرا، مذهبی، سلطنت طلب و ملی گرا. هر یک از این چهار دیدگاه در طول تاریخ دچار دگردیسی هایی شده و به تدریج به دیگر دیدگاه ها نزدیک تر شده یا از آنها فاصله بیشتری گرفته است.
روایت چپ گرایانه از ملی شدن نفت و 28 مرداد از ابتدا و دست کم تا اواخر دهه 1340 شمسی تحت سیطره حزب توده بود. این روایت، نوع بومی شده و کمی تغییر یافته روایت رسمی شوروی بود. در روایت آغازین تاریخ نگاری چپ، مصدق آزادیخواهی فئودال و بورژوا بود که با حمایت طبقه متوسط و خرده بورژوازی و کم توجه به منافع طبقه کارگر و اردوگاه سوسیالیسم روی کار آمد. نهضت نفت هم یک حرکت ملی روبنایی، ولی بی توجه به خواسته های بنیادین کارگران و جنبش طبقاتی بود و جناح هایی از نیروهای راست گرا هم از آن حمایت کردند. از این نظر، مصدق بعد از قیام 30 تیر 1331 به تدریج از متحدان راست گرای خود فاصله گرفت و در ماه های پایانی حکومتش، در آستانه یک پیوند تاریخی با چپ گرایان بود که کودتای 28 مرداد مانع آن شد.از اواخر دهه 1340 با ظهور دیگر گروه های چپ، انواع دیگری از این روایت بروز کرد. از نظر برخی چپ های غیرتوده ای، شوروی و رهبری حزب توده نیز به عنوان دشمنان منافع ملی ایران، با دخالت های ...